Një ditë në kështjellën 2500-vjeçare
Kalaja e Ulqinit, ndihmë vendit ku jetoi Servantesi!


Nga Ulqini, Anila Mema

Dita nis bukur. Agimi vjen herët në atë vend, bashkë me lëvizjet e pandalshme të njerëzve, rreth orëve të para të mëngjesit.
Eshtë ora katër, ata me foshnjat dhe fëmijët i sheh të bujtin pranë pyllit me pisha dhe buzë detit. Një mënyrë e mirë kjo për të "vjedhur" freskun e agimit apo për t'iu shmangur vapës. Por dita lind e qetë. Eshtë një nga ato ditë kur të gjithë zilepsen dhe i nënshtrohen pavetëdije diellit e detit. Pasditja, më zhurmuese, argëtuese. Me të drejtë mund të quhet një "amvisë" e mirë. Menuja: Shëtitje buzë detit, një kafe nëpër lokale dhe restorante luksoze, argëtim në disko a pub dhe një rrugëtim të këndshëm nëpër shekuj e historitë që mbart Kalaja madhështore me rrënjë të ngulitura në det. Shkëmbinjtë mbi të cilët ngrihen lart muret dhe bedenet e saj, mijëravjeçarë të shpëlarë nga valët e detit, dëshmojnë se aty kanë jetuar paraardhësit tanë, ilirët. Ndonjëherë dhe Zoti i detit, Iliri, zemërohet, zemërohet aq shumë sa i ngjit tallazet dhe i përplas pas bedenave të Kalasë, duke lënë të kuptohet se sa pas dore është lënë kjo kështjellë. Flitet për Kalanë e Ulqinit, një nga më të vjetrat në Mal të Zi, e cila daton qysh prej rreth 2500 vjetëve.

Kalaja që të bën të qash

"Eshtë një vend monumentar, i bukur, ku çdo gur apo pëllëmbë e kësaj Kalaje flet për një kulturë të bujshme të këtij vendi", shprehet Ismet Karamanaga, kryetar i shoqatës Miqtë e Kalasë. Ai më mirë se kushdo tjetër e di se ç'do të thotë të qash për gurët. Vetë ka nisur të qajë prej kohësh, aq sa tashmë ka formuar dhe drejton shoqatën Miqtë e Kalasë, për të mbrojtur, ruajtur dhe rikonstruktuar këtë monument kulture të klasit të parë. "Ne jemi shqiptarë. Kemi ruajtur gjatë shekujve identitetin, kulturën, gjuhën tonë, madje në kushte shumë më të vështira se Shqipëria. Duke ditur se Kalaja e Ulqinit ka kaluar nga njëra dorë në tjetrën, jemi munduar të japim ndihmën tonë për këtë monument", tregon ai. Kjo Kala, që nga viti 1979, kur në Ulqin ra një tërmet shumë i fortë, nuk ka mundur më të ngrejë krye. "Jo vetëm ne si shoqatë, por edhe banorët e këtij vendi, jemi munduar që pas rënies së tërmetit në '79 të riparojmë pasojat e mëdha dhe dëmtimet e bëra në këtë monument. Shteti malazez i asaj kohe, Jugosllavia, nuk i ka kushtuar vëmendjen e posaçme Kalasë sonë ashtu sikurse qyteteve të tjera të ngritura në bregun e Adriatikut", shton më tej Karamanaga.

Turizmi në Ulqin

Që pas rënies së tërmetit në '79, Kalaja e Ulqinit është e banuar nga afro 500 familje. "Ne jemi njerëz të lidhur emotivisht me Kalanë tonë, -tregon Ismet Karamanaga,- duke shtuar se portat e kësaj kalaje kanë qenë gjithnjë të hapura gjatë gjithë historisë". Në vitet '90 në këtë kala kanë jetuar afro 70 mijë refugjatë kosovarë, ndërsa sot ata i gjen buzë detit Adriatik, pranë rrënjëve të kësaj kalaje, si turist dhe mysafir në Ulqin. Por tani nuk ka më kohë të artë për turizëm në atë vend, ai ndodhet shumë vite larg, prapa. "Ne nuk jemi të kënaqur me turizmin që kemi, niveli i tij nuk është më ai i dikurshmi, që niste e përfundonte me gjashtë muaj. Sot janë vetëm 15 ditë. Tani turizmit i mungojnë punëtorët e tij, atë sot e drejtojnë politikanët", tregon Karamanaga.

Ulqini qyteti i Servantesit

Piratët ulqinakë kanë pasur marrëdhënie të ngushta me piratët algjerianë dhe nga këto vende shpeshherë janë kthyer me rob lufte, zezakë, të cilët i kanë shitur në Sheshin e Skllavëve ose Pazarin e Qytetit, siç e kanë quajtur kalalinjtë. Sot në Ulqin ka ende familje zezake, të cilat e kanë prejardhjen nga ajo periudhë. Piratët ulqinakë pas luftës së 1507 kanë sjellë në Ulqin edhe shkrimtarin e famshëm spanjoll Miguel de Servantesin, i cili ka jetuar si rob lufte për pesë vjet në këtë Kala, por ai kurrë nuk e ka pranuar se ka qenë atje. "Ne e dimë që shkrimtari ka jetuar këtu, pasi po të krahasojmë emrin e Ulqinit të asaj kohe Olcinium me atë të dashnores së Don Kishotit, Dolçinejën, kjo kalaleshë e bukur ka qenë inspirim për personazhin e romanit të Servantesit", tregon ai.

Kur u ngrit Kalaja

Sipas Plinit (të vjetër) në shekullin V p.e.r. themelohet Kalaja me emrin Olcinium. Muret e vjetër "qiklope" në hyrje dëshmojnë për vjetërsinë disa mijëravjeçare të saj. "Secila pëllëmbë e kësaj hapësire flet për një të kaluar të famshme, për një histori të bujshme të këtij vendbanimi", tregon Karamanaga. Ndërsa shumë gërmadha arkeologjike flasin për këtë kështjellë si për një vendbanim me civilizim të lartë, me një portë dhe me një flotë të famshme, e cila e ka lidhur Ulqinin me botën e njohur antike.

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Panairi i Librit, stacioni i dashur i pushuesve

Libri ishte një nga miqtë më të mirë për pushuesit e këtyre ditëve në Ulqin. Ndryshe nga vitet e tjera, organizatorët e kanë çelur edicionin e V të Panairit të Librit në kalanë e qytetit, në sheshin para Kullës së Balshajve, simbol i qëndresës dhe kulturës shekullore të ulqinakëve. Kurse të dielën stendat e Librit "Ulqini 2005" kanë zbritur në shëtitoren e plazhit të vogël. Vëmendja e pushuesve për librin tërhiqej zakonisht pasditeve vonë, kur dielli kishte rënë dhe plazhi ishte mbyllur. Pjesëmarrja e gjerë e botuesve nga Shqipëria, Kosova, Mali i Zi, Maqedonia, Bosnje-Hercegovina dhe Kroacia të linin përshtypje të këndshme. Mbi 5000 tituj librash kishin "pushtuar" këto ditë gurët e kalasë së Ulqinit. "Përshtypjet e mia janë të shumta, sepse është hera e parë që unë vij në këtë qytet shumë të bukur dhe ndodhem me rastin e një panairi libri. Këtu ka njerëz mikpritës. Kjo është përshtypja ime me fortë. Pjesëmarrja e mirë e botuesve shqiptarë në këtë panair ka ngjallur interes edhe tek vendasit, edhe pushuesit në këtë vend", shprehet shkrimtari Fatos Kongoli, i cili ishte një nga të ftuarit e veçantë të ditëve të panairit, së bashku me shkrimtarët Ali Podrimja nga Kosova, Zuvdi Hoxhiq dhe Sreten Asanoviqi nga Mali i Zi. Kjo e ka rritur së tepërmi rëndësinë dhe interesimin për këtë veprimtari kulturore. Gjatë mbrëmjeve të panairit, me shkrimtarët e ftuar organizohen takime, diskutime vlerësime rreth krijimeve të tyre, si dhe konferenca për shtyp. Në kuadrin e Panairit të Librit, veç takimeve me shkrimtarë, përurimeve të librave të rinj, konferencave për shtyp etj., që janë realizuar deri tani, është parashikuar në mbyllje edhe organizimi nga "Art Klubi" i Ulqinit i ditëve të poezisë shqipe, ose siç quhet ndryshe "Kalimero Poetike", ku të ftuarit e radhës do të jenë shkrimtarët Vath Koreshi dhe Mehmet Kraja.

Presidenti Moisiu në Ulqin

Të premten dhe të shtunën ndodhej në Ulqin edhe presidenti i Shqipërisë, Alfred Moisiu, së bashku me presidentin malazez, Filip Vujanoviç. Ata kanë bërë çeljen e Panairit të V të Librit Shqip "Ulqin 2005" dhe kanë shëtitur të shtunën në bregdetin e Adriatikut deri në derdhjen e lumit Buna.

Kulla e Balshajve në gjendje kritike
Kalaja e Ulqinit, synimi UNESKO!

Kalaja e Ulqinit nuk është restauruar si ajo e Budvës apo e Kotorit. Në gjendje mjaft kritike ndodhet Kulla e Balshajve, prandaj shoqata Miqtë e Kalasë ka nisur prej kohësh të punojë për hyrjen e Kalasë nën mbrojtjen e UNESKO-së. "Kemi shpresë për futjen e kalasë sonë në UNESKO, të cilën kemi menduar ta prezantojmë me të famshmin Ismail Kadare, si prezantues i denjë i kulturës shqiptare", tregon kryetari i kësaj shoqate, Ismet Karamanaga. Ndërhyrjet në Kalanë e Ulqinit janë të domosdoshme, pasi të gjitha shtëpitë që janë ndërtuar në atë vend duhet të rikonstruktohen. Gjithashtu sipas tij, shkatërrimi i saj ka ardhur dhe nga moskujdesja e njerëzve që jetojnë në të. "Përveç tërmetit rrezikun e sjellin edhe qytetarët, pasi dihet se ne si shqiptarë nuk i respektojmë mirë ligjet për mbrojtjen e Monumenteve të Kulturës", shton ai. Por ende nuk është koha e duhur që ky vend të hyjë në UNESKO, pasi sipas Karamanagës, mungojnë harta, plane e rrugëve, investime të mëtejshme të kalasë për të bërë një broshurë të madhe e një dosje për të. Gjithashtu, nuk është punuar jo vetëm me muzeun e Balshajve, por edhe me komplekset në përgjithësi.

a mund te gjinden emrat e vjeter te shtepive te kalase.
para nje jave isha ne kalane e Ulqinit dhe po kerkoja shtepine e vjeter te Kurtabegve po nuk e njihte njeri