Shqipja eshte nje gjuhe shume e vjeter dhe fjalet autentike te saj na vijne nga nje epoke shume e larget ndoshta disa mijera vjecare.
Ne ate kohe jeta ka qene mjaft e thjeshte, e tille ka qene dhe gjuha.
Mendoj se eshte e mundur qe shume fjale shqipe te shpjegohen thjesht dhe me duket nje gje mjaft interesante. Natyrisht duhen patur njohuri nga shkenca e gjuhesise, nga historia dhe arkeologjia per te arritur ne perfundime te pranueshme. Por megjithate mund te provojme te arrijme ne shpjegimin e disa fjaleve, ose te pakten te hedhim hipoteza dhe te diskutojme per shpjegimin e disa fjaleve. Duke shpresuar qe disa nga antaret e forumit tone te kene kompetenca ne fushat e siper-permendura.
Sigurisht qe duhen evituar shpjegimet e pa pabaza dhe jo koherente. Kam lexuar dike qe thoshte psh se fjala "oqean" vjen nga shqipja, nga fjalet "a ke anë". Ndoshta mund te diskutohet, por me duket pak e veshtire te gjenden argumenta per ta vertetuar kete pervec nje fare ngjashmerie ne shqiptimin shqip te dy varianteve.
Por mendoj se ka fjale te tjera per te cilat mund te gjejme argumenta te pranueshem.

Jane keto dy fjale qe duhet te jene shume te vjetra, sepse perfaqesojne dy entitete me te cilat njeriu i lashtesise eshte perballur qe ne fillim.
Eshte interesante qe keto dy fjale jane te ngjashme, ose me sakte kane nje pjese te ngjashme: "ielli" ose "illi" ne disa variante shqiptimi sot.

Duke bere hipotezen se kjo fjale eshte "ylli" ose "illi", mund te thuhet se "qielli" dhe "dielli" kane te bejne me yjet.

Hipoteza te tjera:

1. qielli = qe illi (ishte ylli)
dielli = di illi (u di ylli => "u di" = "u be dite" ose "lindi dita" perdoret ende ne jug)
Pra qielli eshte atje ku ishte ylli, dhe dielli atje ose atehere kur ishte dite
2. qielli = ke illi (tek ylli)
dielli = di illi (mbi yllin, dmth qielli eshte atje ku jane yjet, kurse dielli del mbi yjet)

A mundet dikush te sjelle argumenta pro ose kunder ketyre hipotezave?

qielli - eshte fjale e huazuar nga latinishtja sic edhe shume fjale te tjera liturgjike si meshe, kishe, peshk, etj. Keto fjale jane edhe nje nga argumentet e shumta te prejardhjes Ilire te Shqiptareve pasi sic dihet Iliret e kane mare kristianizmin nga latinet dhe per nje kohe te gjate i kane degjuar meshat ne latinisht, kurse kanditate e tjere per parardhes te Shqiptareve Thraket jane konvertuar nga murgj Greke ( Nicetas ) dhe i kane marre predikimet ne greqisht. Me shume per kete fakt jep Malkolm ne "A short history of Kosov".

Diell - parashtesa Di eshte fjale paraindoeuropiane , e gjejme edhe ne Dieg e ne fjale te tjera, qe si mbaj mend tani, per tu informuar me shume mund te lexoni librin e Kolias "Arvanitasit dhe prejardhja e Grekeve"

Behet fjale per nje periudhe shume me te vjeter se ajo e lindjes se gjuhes latine ( e cila mendohet se ka ardhur nga gjuha etruske) dhe e feve monoteiste.
Shqipja sipas disa studiuesve (si psh Nermin Vlora) ka ngjashmeri me gjuhen etruske, dhe ndoshta mund te kene lindur ne te njejten periudhe historike.

Faktikisht, per fjalen Qiell, latinishtja e ka nga Greqishtja KOILOS, qe ka te bej me konkavitetin e dickaje. K e shqipes apo GJ behet C ne latinisht. Megjithate ne i themi QIELL jo KIELL. Mbase ketu mua me erdhi ideja qe mund te na ndihmoj fjala KTHJELLET ne lidhje me fjalen QIELL per te nxjerre nje lidhje, por me duhet pak kohe ta mendoj mire argumentin. Por ka nje lidhje nermjet CIELO - CHIARO dhe QIELL - KTHJELLET. Mua me duket se shqipja eshte shume me e vjeter. KTH, zakonisht gjendet ne fjalet e sterlashta(Kthim,kthetra etj). Plus qe KTHJELLET-KTHILLET, KTH-ILL(YLL) etj. Mbase duhet te gjejme domethenien e pjeseve individuale. Psh. MB si parashtese perdoret per dicka siper, por KTH --- mbase per dicka qe eshte larg ?(kthehet ?, kthetrat perdoret kryesisht per shqiponjat - shputa per mace e qen).

Per fjalen DIELL, un di qe thuhet se rrjedh nga Arianet DI-DIV-DEUS, por ne shqip ama ekziston nje numer shume i madh fjalesh me DI, si psh me DIT, DITURI, DITA(giorno italisht - DIURNUM epoka klasike). Plus qe kulti i Diellit eshte ndoshta me i vjetri dhe i praktikuar nga Iliret kryesisht. Mendoj se rrenja eshte DI - dituri, DIIL, DIELL. EL tek aramaiket eshte HIL apo Il tek Iliret. DIELLI gjithmone ka qene i lidhur ngushte me diturine absolute dhe me driten absolute. Keto vecse shqipja i permban si atribute pa patur nevoje ta deformojme emrin fare.


Ndonje mendim ?

Qiell vjen nga rrënja ilire KEL.
Numri i madh i stërnipëve të kësaj fjale janë:
Qiell
i çiltër (rotacion Q=>Ç)
I çelur
i kaltërt
Kelt (popullësi europiane me ngjyrë të çelur)
Cila (koha e drekës)
etj

Kurse Oqean, e ka kuptimin thjesht "ujë", kur të kemi parasysh që në disa dialekte ujit i thuhet UGJE, ndoshta "ana e ujit".

Per fjalen diell mendoj se eshte padyshim kjo qe shkruan ti

Per Qiell ne fakt mendohet te jete marre nga latinishtja gjate shekujve qe Shqiptaret i degjonit meshat ne latinisht, bashke me fjale te tjera qe perdoreshin ne ritet kristiane, pastaj keto fjale edhe latinishtja mund ti kete huazuar nga gjuhe te tjera eshte e vertete.
Ndoshta edhe mund te mos jete keshtu, ka mundesi qe kjo fjale te vij direkt nga Ilirishtja, Latinishtja dhe Ilirishtja jane gjuhe indoeuropiane dhe kane shume te perbashketa midis tyre, biles ka shume studiues qe i kane vendosur keto dy gjuhe ne nje grup te perbashket " Gjuhet indoeuropiane veriore" me duket se quhet.


Albanian-------Latin


Shpirt----------Spiritus
Perandor-------Imperator (Mbret also derives from Imperator)
Peshk----------Pisces
meshe----------missa (mass)
ipeshk----------episcopus (bishop)
ungjill----------evangelium (gospel)
mrekull---------miraculum (miracle)
qiell-------------caelum (heaven or sky)
qytet----------civitas (city)
mik------------amicus (friend)

Mendoj se te dyja fjalet jane rezultat i shkurtimit te dy frazave .
TI JE YLL mundohuni kete fraze ta shqiptoni me shpejtesi duke e perseritur rradhazi.
KI JE YLL ndiqni te njejten menyre si te paren.
ti je yll ----> tjell t->d djell ose DIELL
ki je yll ----> kjell k->q qjell ose QIELL
ki je -->ke, mban, vendos, te kesh etj.

Diell rrjedh nga dy fjalë të lashta pellazge DI dmth ditë, dhe HEL dmth Hyll.

DIHEL => DIEL etj

Nga HEL rrjedh edhe helen, helada, helena, helios etj.

Ti thorgal që na i ke sjellë gjithë këto fjalë kinse me prejardhje latine, a mund të thuash një arsye të vetme, apo edhe më shumë arsye, por që janë të mjaftueshme për të shpjeguar se pse këto fjalë i paskemi marrë ne nga latinët, dhe jo latinët nga ne, apo pse nuk mund të jenë fjalë të të dy palëve me prejardhje të përbashkët?