Tyrbja e Gjurmës së Shenjtit bekon çiftet e reja

Emigrantët thyejnë tabunë e martesave “të lidhura” të gushtit

Mark Brunga

Të dielave, rruga automobilistike Fushë Krujë - Krujë merr një pamje të rrallë. Makina nusesh me dasmorë të zhurmshëm ngjiten dhe zbresin pa u ndalur, duke krijuar imazhin e një konvejeri të veçantë në llojin e vet. Ky numër i madh dasmorësh, krushqish e çiftesh të reja, para disa vitesh as që mund të mendohej, madje do të ishte çudi. Sepse në këtë zonë, ashtu si dhe në treva të tjera të Shqipërisë, muaji gusht quhet si muaji “i lidhur”, me fjalë të tjera i ndaluar për martesa. Dasmat e dikurshme përfundonin në fund të korrikut dhe gjatë gushtit kishte qetësi, deri në muajt e vjeshtës, kur rifillonin përsëri të shfaqeshin në rrugë makinat e zbukuruara të nuseve... Tashmë, me hapjen e rrugëve të emigracionit, kanë ndërruar dhe mentalitetet, zakonet e traditat i përshtaten modernitetit dhe prakticitetit, pasi shumica e dhëndurëve janë emigrantë dhe muaji më i përshtatshëm për martesat e tyre është pikërisht gushti. Në fillim të këtij muaji ata nisin pushimet vjetore dhe planifikojnë edhe dasmat. Vetëm të dielën e shkuar, në qytetet e Krujës e të Fushë Krujës, dy qytete fqinje të lidhura me njëra-tjetrwn jo vetëm gjeografikisht, por edhe për traditën etnografike të riteve e zakoneve, numri i dasmave ka qenë më i madh se 30. Çiftet e reja ndalonin si në ngjitje dhe kthim tek vendi ku ngrihet Tyrbja e Gjurmës së Shenjtit. Kështu quhet vendi ku, sipas besimit popullor, mendohet se është ndalur shenjti i Sarisalltikut dhe se ka lënë një gjurmë të madhe e të thellë në një gur gëlqeror. Para kësaj tyrbeje u ndodhëm të dielën, në një moment kur katër çifte të porsamartuarish po kërkonin që të hynin në vakëfin krutan. Sheshi para tyrbes dhe kthesa e rrugës qenë mbushur me makina nga më luksozet, që shihen dhe në shtetet e ndryshme të Europës. Meqenëse nuk shikoje ndonjë targë vendi, të krijohej përshtypja se ndodheshe diku në Europë, në një vend të cilin nuk e përcaktoje dot me saktësi, sepse targat tregonin qytete të Italisë, Greqisë, Zvicrës, Gjermanisë etj. Mbase dhe hareja e papërshkrueshme që shoqëron ceremoni të tilla, siç janë dasmat, të krijonin idenë se gjendeshe në një qytet kozmopolit. Në Tyrben e Gjurmës së Shenjtit shërben një besimtar bektashian me emrin Mahmut Subashi. Ai thotë se për gjysmë ore, në këtë vend kanë ndaluar 8 çifte të sapomartuarish, ndërsa duke filluar që nga ora 10 e paradites, pra në më pak se 2 orë, te vakëfi ishin ndalur, për të bërë ritualin e zakonshëm, rreth 20 çifte të reja.
75-vjeçari Subashi shërben në këtë vend që nga viti 1992, kohë kur dhe është restauruar tyrbja e shenjtë. Ai thotë se në fillim ka pasur pak çifte që vinin këtu në ditën më të gëzuar të jetës së tyre, por me kalimin e kohës u shtuan. Ai pohon se për çiftet e reja të kësaj treve, në ditët e sotme, vizita para ceremonialit të dasmës në vendin e shenjtë është kthyer në gjë të zakonshme. Çiftet vijnë me mendimin dhe dëshirën që ky vend t’i ndihmojë të kenë mbarësi në jetën bashkëshortore dhe në të ardhmen e fëmijëve që do të lindin. Kjo ceremoni të kujton ritualin e martesave të krishtera, ku çiftet e reja betohen para altarit të kishës për besnikëri dhe luten për një të ardhme të sigurt e të lumtur. Me sa duket, përvojat e përfituara në vendet europiane kanë filluar të gërshetohen me traditën e ritet tona e të përshtaten me rrethanat e kushtet e reja sociale, të cilat po ndikojnë edhe në krijimin e një mendësie të re.

Qysh kur paskesh qene "muaj i lidhun, gushti", more Mark? qe na e thua ne shkrim. Muaj i lidhun asht para Pashkesh,pas festes se te Lidhunave. Prandaj e kane emrin: "Te lidhuna", se lidhet moti, mbahen Krezhme, se jane mundimet e Jezusit ne ato dite qe me ne fund vdes per t'u ringjalle Pashkesh".
Per koincidence te shkrimit, mos i ndrysho "zakonet", "adetet", traditat e shqiptareve. Ne muaj te lidhun s'kam ndigjue qe te fejohet a te martohet ndonje, vec n'pacin fillue tash ne Fushe- Kruje e Kruje me te zbritun nga Mirdita per te vene kurore te "TYRBJA E GJURMES SE SHENJTIT". Do te kishte qene me mire te na sqaroje toponimin: " TYRBE " ( vend ku falen myslimanet e bektashinjte" dhe "Gjurma e Shenjtit". Do te ishte me me interese se dasmat,- them une.

Qoshja e Faik beut

Ai që është i qytetëruar

E njihni të gjithë atë që “ka parë botën”, që është i qytetëruar. Çdo qytet i Shqipërisë e çdo katund, sadomos i madh, ka të tijën. “Njeriu që është i qytetëruar” i lag përditë me vaj leshrat, vishet me “të ngushta” (ca pak të fidikura), mban një stap të lehtë në dorë – e shikon sipër-poshtë gjithë botën. Vajzat çuditen, pleqtë shkëndallëzohen, djemtë i bien prapa duke i thirrur e duke vërshëllyer a duke i hedhur gurë. – mjeshtri i shkollës i qaset të lidhën fjalë.
Mendjet e larta merren vesh aq udobisht njëra me tjatrën! –“Si vete sot? - Si vini?, - thonë në Evropë! Vërtet ju kërkoni ndjesë! – Si vini, si shkoni? Si kurdoherë, më pëlcet zemra. Ku rrohet në këtë vend, me këta njerëz që s’dinë të vishen, të hanë e të flasin! Ah, Evropa e shkretë! Kur isha në Evropë…” Kur ish në Evropë, ish si peshku në ujë. Gjithë shijen, gjithë hollësinë e shoqërisë së qytetëruar i ka thëthitur. I ka parë të gjitha sa janë për të parë e ca të tjera, i njeh të gjithë. Ka folur. Ka lidhur miqësi me fytyrat më të njohura të Evropës së tërë.
Po ku ka lindur, në pyeç, ky njeri aq i hollë e aq i çuditshëm? Pa dyshim, do të jetë rritur në “Rue de la Paix” të Parisit, në “Strand” të Londonit a në “Grahen” të Vjenës.
Mos kërko aq larg… Ka parë ditën në Dardhë, në Mollë, a në Breg të Pulës. Është rritur në mes të bajgave të gomarit a të kakërdhisë së deles.
Faik KONICA,
1902


15 Gusht 2007-gazeta albania